Hụt hẫng sau Tết, sau đám cưới hay sau một kỳ nghỉ là cảm giác buồn, trống trải, uể oải khi một dịp vui vừa kết thúc. Nó rất phổ biến và thường tự qua sau vài ngày đến một hai tuần. Lý do không phải ta "vô ơn" hay "không biết đủ", mà vì bộ não vừa rời một giai đoạn nhiều mong đợi, nhiều kết nối, để trở về nhịp thường ngày — và khoảng cách giữa hai nhịp ấy tạo ra một cú hẫng.
Những cú hẫng quen thuộc
- Ra Giêng: hết mùng, người về quê đã lên lại thành phố, bàn làm việc chất đống, bến xe đông nghịt. Câu "tháng Giêng là tháng ăn chơi" vẫn còn đó, nhưng lịch làm việc thì không đợi.
- Sau đám cưới: mấy tháng chuẩn bị dồn vào một ngày. Hôm sau, khách về hết, mâm bát rửa xong, cô dâu chú rể thấy… trống. Nhiều người ngạc nhiên vì mình buồn đúng lúc "đáng ra phải hạnh phúc nhất".
- Sau kỳ nghỉ: mấy ngày biển xanh, núi mát, rồi về lại căn phòng trọ, chuông báo thức sáu giờ.
- Sau một sự kiện lớn tự mình làm: nộp xong luận văn, bảo vệ xong đồ án, tổ chức xong một chương trình. Mục tiêu từng chiếm hết đầu óc bỗng biến mất.
- Sau những ngày đoàn tụ: con cháu về chơi rồi đi, nhà lại vắng. Cú hẫng này nặng với người lớn tuổi.
Vì sao vui xong lại buồn
Niềm vui nằm nhiều ở lúc chờ đợi
Năm 2010, nhóm của Jeroen Nawijn ở Hà Lan khảo sát hơn một nghìn rưỡi người Hà Lan về mức hạnh phúc trước và sau kỳ nghỉ. Kết quả gây chú ý: người sắp đi nghỉ vui hơn hẳn người không đi, chủ yếu ở giai đoạn chờ đợi. Sau khi về, phần lớn quay lại mức như trước rất nhanh, trong vòng vài tuần; chỉ những ai có kỳ nghỉ thật sự thư thái mới giữ được chút dư âm lâu hơn.
Điều này hợp với trải nghiệm của nhiều người Việt về Tết: những ngày giáp Tết đi chợ hoa, dọn nhà, mong ngày về quê thường vui hơn cả mùng Một. Khi dịp vui kết thúc, ta mất cả niềm vui đang có lẫn thứ để mong đợi.
Hiệu ứng tương phản
Một ngày thứ Hai bình thường sẽ thấy tẻ nhạt hơn khi đặt cạnh tuần lễ đầy tiếng cười. Não đánh giá theo so sánh, không theo giá trị tuyệt đối. Ngày thường không tệ đi; chỉ là nó đang đứng cạnh một thứ rực rỡ.
Mất cấu trúc và mục tiêu
Việc chuẩn bị cho một sự kiện lớn cho ta lịch trình, danh sách việc, cảm giác mình quan trọng. Khi xong việc, cấu trúc ấy biến mất. Người vừa tổ chức xong đám cưới hay vừa bảo vệ luận văn hay kể cảm giác "không biết làm gì với mình".
Cơ thể mệt thật
Tết và cưới hỏi thường đi kèm thức khuya, ăn uống thất thường, đi lại nhiều, và với nhiều người là rượu bia. Rượu bia làm tâm trạng ngày hôm sau xuống thấp hơn, không giúp gì cho nỗi buồn. Cơ thể kiệt sức thì cảm xúc cũng chùng theo.
Chia tay và tiền bạc
Sau Tết là chia tay gia đình, quay lại nơi làm việc xa nhà. Sau những dịp lớn còn có hoá đơn, khoản vay, tiền mừng phải trả lễ. Những lo lắng thực tế ấy cộng thêm vào nỗi hẫng.
Bao lâu thì hết
Không có con số chính xác cho mọi người. Thường gặp là vài ngày đến khoảng một hai tuần, sau đó nhịp thường ngày lấy lại được sự quen thuộc. Bảng dưới là cách phân biệt nỗi hẫng bình thường với điều cần để ý hơn.
| Hụt hẫng thông thường | Nên để ý hơn |
|---|---|
| Buồn, uể oải nhưng vẫn làm được việc | Không đi làm, đi học nổi nhiều ngày |
| Nhẹ dần sau vài ngày, một hai tuần | Kéo dài trên hai tuần, gần như mỗi ngày |
| Vẫn vui được với vài điều nhỏ | Mất hứng thú với gần như mọi thứ |
| Nhớ những ngày vui | Thấy mình vô dụng, có ý nghĩ về cái chết |
Với cặp đôi mới cưới, buồn sau cưới không có nghĩa là chọn sai người. Nhưng nếu nỗi buồn ấy kéo dài và đi kèm những lo lắng thật về mối quan hệ, nói chuyện với nhau hoặc với một chuyên gia tư vấn hôn nhân là việc nên làm sớm.
Việc làm được ngay
Trước khi dịp vui kết thúc
- Chừa một ngày đệm. Về đến nhà trước ngày đi làm một ngày, để giặt giũ, đi chợ, ngủ bù. Lao thẳng từ xe khách vào văn phòng là công thức cho cú hẫng nặng.
- Lên sẵn một điều để mong. Một buổi hẹn bạn tuần sau, một chuyến đi ngắn tháng tới. Theo nghiên cứu, chính sự chờ đợi mang lại nhiều niềm vui.
Sau khi dịp vui kết thúc
- Vào việc từ từ. Ngày đầu làm những việc nhẹ, dễ thấy kết quả, chưa đụng vào việc khó nhất.
- Giữ lại một mảnh của ngày vui. Một đĩa mứt, một cành đào trên bàn, một món ăn học được ở nơi du lịch, nấu lại vào cuối tuần.
- Sắp xếp ảnh. Chọn mười tấm đẹp nhất, gửi cho người đi cùng. Việc nhỏ này kéo dài niềm vui và nối lại kết nối.
- Viết lời cảm ơn. Sau đám cưới, nhắn cảm ơn từng người đã giúp. Sau Tết, gọi lại cho ông bà. Biết ơn là cách nhìn lại niềm vui mà không tiếc nuối.
- Trả lại cho cơ thể. Ngủ đủ, ăn nhạt bớt, uống nước, đi bộ. Nhiều phần của nỗi hẫng thực ra là mệt.
- Lập kế hoạch tiền bạc. Nếu đang lo về khoản chi, ngồi xuống viết ra con số. Nỗi lo mơ hồ nặng hơn con số cụ thể.
Nếu bạn là người bên cạnh
Ông bà, cha mẹ ở quê thường buồn nhất sau khi con cháu đi hết. Một cuộc gọi vào tối hôm con cháu vừa lên thành phố, kể đã đến nơi, ăn gì, có gì vui, giúp rất nhiều. Còn với đồng nghiệp hay bạn bè vừa xong một sự kiện lớn, một câu "xong rồi, giờ đi ăn đã" thường đúng lúc hơn câu "giờ tính gì tiếp".
Khi nào cần tìm người giúp
Nếu cảm giác trống rỗng kéo dài trên hai tuần, gần như mỗi ngày, bạn mất hứng thú với gần như mọi thứ, ăn ngủ đảo lộn, không làm được việc, thấy mình vô dụng hoặc có ý nghĩ về cái chết — hãy gặp bác sĩ, khoa tâm thần hoặc khoa tâm lý của bệnh viện, chuyên gia tâm lý. Có ý nghĩ làm hại bản thân thì nói ngay với một người tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi 115.
Đọc thêm
- Bài của Jeroen Nawijn và cộng sự (2010) trên tạp chí Applied Research in Quality of Life về hạnh phúc trước và sau kỳ nghỉ.
- Các nghiên cứu về "thích nghi khoái lạc" (hedonic adaptation) — khái niệm giải thích vì sao niềm vui mới nhanh chóng thành bình thường.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao sau Tết lại thấy buồn?
Sau Tết ta mất cả niềm vui đang có lẫn điều để mong đợi, phải chia tay gia đình, quay lại nhịp làm việc trong khi cơ thể còn mệt. Ngày thường cũng có vẻ tẻ nhạt hơn khi đặt cạnh những ngày vui. Cảm giác này thường tự qua sau vài ngày đến một hai tuần.
Buồn sau đám cưới có bình thường không?
Khá phổ biến. Mấy tháng chuẩn bị dồn vào một ngày, xong việc thì mất mục tiêu, lại thêm mệt mỏi và lo tiền bạc. Buồn sau cưới không có nghĩa là chọn sai người, nhưng nếu kéo dài và kèm lo lắng thật về mối quan hệ thì nên nói chuyện sớm.
Hụt hẫng sau kỳ nghỉ bao lâu thì hết?
Thường vài ngày đến một hai tuần. Nghiên cứu ở Hà Lan cho thấy phần lớn người đi nghỉ về quay lại mức hạnh phúc như trước khá nhanh. Nếu kéo dài trên hai tuần, gần như mỗi ngày, nên gặp bác sĩ.
Làm sao để đi làm lại sau Tết đỡ mệt?
Chừa một ngày đệm ở nhà trước khi đi làm, ngày đầu làm việc nhẹ, ngủ đủ và ăn uống điều độ. Lên sẵn một điều nhỏ để mong đợi trong tuần đầu cũng giúp. Đừng lao ngay vào việc khó nhất.
Vì sao chờ đợi lại vui hơn lúc diễn ra?
Khi chờ đợi, ta tưởng tượng những phần đẹp nhất mà không phải lo phần phiền toái. Khảo sát về kỳ nghỉ cho thấy niềm vui tăng rõ nhất ở giai đoạn sắp đi. Vì thế luôn có một điều nhỏ để mong đợi là cách giữ tâm trạng tốt.