Ở bên bạn đời đang buồn, điều giúp nhiều nhất là hỏi xem người ấy cần kiểu đỡ nào (được nghe, được để yên, hay được gánh bớt việc), đừng coi nỗi buồn của họ là lời trách mình, và giữ những sợi dây nhỏ hằng ngày như bữa cơm, cái chạm tay, câu hỏi trước khi ngủ. Vợ chồng sống chung một mái nhà nên dễ "bắt" tâm trạng của nhau; giữ được mình vững cũng là một cách đỡ người kia.
Vì sao an ủi người thân nhất lại khó nhất
Với bạn bè, ta có khoảng cách. Họ kể xong, ta về nhà. Với vợ hay chồng, nỗi buồn của người kia ở ngay trong bếp, trên giường, trong bữa ăn. Nó ảnh hưởng tới nhịp sống của cả nhà, tới con cái, tới tiền bạc. Vì vậy ta vừa thương, vừa lo, có lúc vừa bực.
Thêm nữa, người trong nhà dễ hiểu nhầm nỗi buồn của nhau. Chồng im lặng cả tuần, vợ nghĩ "anh ấy chán mình rồi". Vợ khóc vì chuyện công ty, chồng nghĩ "cô ấy trách mình kiếm không đủ". Rất nhiều cuộc cãi nhau của vợ chồng bắt đầu từ một nỗi buồn không liên quan gì tới người kia, nhưng bị đọc thành lời trách.
Buồn không có nghĩa là hết thương
Điều đầu tiên cần tách bạch: bạn đời buồn không có nghĩa là họ không hạnh phúc với bạn. Người ta có thể rất thương vợ con mà vẫn buồn vì công việc bế tắc, vì bố mẹ ốm, vì một ước mơ không thành. Nếu ta tự nhận nỗi buồn ấy là lỗi của mình, ta sẽ phản ứng theo hướng tự vệ: cáu, giận dỗi, hoặc cố làm vui quá mức. Cả ba đều không giúp gì.
Thay vì đoán, hãy hỏi: "Dạo này em có vẻ nặng lòng. Có chuyện gì ở chỗ làm, hay có điều gì ở nhà làm em phiền?" Câu hỏi này cho người kia thấy bạn sẵn sàng nghe cả khi câu trả lời liên quan tới mình.
Ba kiểu đỡ và cách hỏi người kia cần kiểu nào
Người buồn thường cần một trong ba thứ, và mỗi người, mỗi lúc lại khác:
| Kiểu đỡ | Trông như thế nào | Hợp khi |
|---|---|---|
| Được nghe | Ngồi cạnh, hỏi han, không khuyên vội | Người kia muốn nói ra cho nhẹ |
| Được để yên | Không hỏi dồn, vẫn ở trong nhà, vẫn có mặt | Người kia cần thời gian một mình để nghĩ |
| Được gánh bớt | Nấu cơm, đưa đón con, lo một thủ tục | Người kia quá mệt, mọi việc đều nặng |
Vợ chồng lâu năm hay nghĩ mình đã biết người kia cần gì. Nhưng người ta thay đổi. Hỏi thẳng vẫn tốt nhất: "Giờ anh muốn em ngồi nghe, hay muốn yên một lúc, hay để em lo cơm tối nay?"
Có một điểm thú vị từ nghiên cứu. Niall Bolger và cộng sự (công bố năm 2000) theo dõi các cặp đôi trong đó một người đang ôn thi chứng chỉ hành nghề luật sư, một giai đoạn rất căng thẳng. Họ thấy kiểu hỗ trợ có ích nhất lại thường là kiểu người nhận không nhận ra mình đang được đỡ: người kia lặng lẽ làm bớt việc nhà, lo chuyện vặt, mà không nói "anh đang giúp em đây". Nhóm nghiên cứu gọi đó là "hỗ trợ vô hình". Lý do có thể là: hỗ trợ quá lộ liễu đôi khi khiến người nhận thấy mình yếu, mắc nợ. Bài học thực tế: nhiều khi cứ lặng lẽ làm, không cần kể công.
Những sợi dây nhỏ hằng ngày
Nhà nghiên cứu hôn nhân John Gottman quan sát rằng các cặp đôi gắn bó thường đáp lại những "lời mời gần gũi" nhỏ của nhau — một câu nói bâng quơ, một cái nhìn, một lời than nhẹ — thay vì làm ngơ. Khi một người đang buồn, những lời mời ấy thường rất nhỏ và rất dễ bị bỏ qua: "Hôm nay mệt quá", "Trời mưa buồn nhỉ". Đáp lại chúng — bằng một câu hỏi, một cái ôm, một cốc trà — là cách giữ dây nối mà không cần một cuộc nói chuyện nghiêm túc.
Vài việc nhỏ đáng giữ trong những ngày người kia buồn:
- Ăn cùng nhau ít nhất một bữa, không điện thoại.
- Chạm tay, ôm nhẹ, nếu người kia thích.
- Một câu hỏi trước khi ngủ: "Hôm nay có lúc nào dễ chịu hơn không?"
- Rủ đi bộ một vòng sau bữa tối.
- Giữ những thói quen chung như cà phê sáng cuối tuần, dù chỉ mười phút.
Khi hai người buồn theo hai cách khác nhau
Một người buồn thì muốn nói; người kia buồn thì muốn im. Khi cả hai cùng buồn vì một chuyện — con ốm, làm ăn thua lỗ, mất người thân — sự khác biệt này dễ thành mâu thuẫn: "Sao anh chẳng nói gì, như không quan tâm?", "Sao em cứ nhắc mãi, càng nói càng mệt".
Không cách nào đúng hơn cách nào. Điều giúp được là gọi tên sự khác biệt ra: "Em cần nói ra mới nhẹ, còn anh thì cần im một lúc. Mình thử thế này: tối nay em kể, anh nghe mười lăm phút, rồi anh được yên." Thoả thuận nghe có vẻ máy móc, nhưng nó giúp hai người không coi cách buồn của nhau là thiếu tình cảm.
Nếu bạn là người bên cạnh và có con nhỏ
Trẻ con cảm nhận được bầu không khí trong nhà dù bố mẹ không nói. Nếu bạn đời đang rất buồn, con có thể thấy lo, có thể tưởng mình có lỗi. Có thể nói với con bằng lời đơn giản, đúng tuổi: "Dạo này mẹ buồn vì chuyện ở công ty, không phải vì con. Bố với mẹ đang lo được." Đồng thời giữ cho con những nếp quen như giờ ăn, giờ ngủ, giờ chơi, để con có chỗ dựa.
Việc làm được ngay
- Hỏi bạn đời một câu: "Giờ anh/em cần được nghe, được yên, hay được gánh bớt việc?"
- Chọn một việc nhà của người kia và lặng lẽ làm trong tuần này.
- Giữ một bữa ăn chung mỗi ngày không có điện thoại.
- Khi người kia buồn và bạn thấy mình bắt đầu thấy bị trách, dừng lại, hỏi: "Chuyện này có liên quan tới anh/em không, hay là chuyện bên ngoài?"
- Dành cho mình một khoảng thở riêng mỗi tuần; người đỡ cũng cần được đỡ.
Khi nào cần tìm người giúp
Hãy khuyến khích bạn đời gặp bác sĩ hay chuyên gia tâm lý, và đề nghị đi cùng, khi nỗi buồn kéo dài trên hai tuần, gần như ngày nào cũng có; người ấy mất hứng thú với cả những thứ trước rất thích; ăn ngủ đảo lộn; không đi làm được; nói mình vô dụng, là gánh nặng cho gia đình. Đề nghị bằng giọng lo lắng chứ không trách: "Anh thấy em mệt lâu quá rồi, mình đi khám xem sao, anh đi cùng."
Nếu nỗi buồn của hai người xoay quanh chính mối quan hệ — cãi nhau liên miên, xa cách lâu ngày — tham vấn hôn nhân, gia đình với chuyên gia là một lựa chọn đáng cân nhắc.
Nếu bạn đời nói về cái chết, muốn biến mất hay làm hại bản thân, đừng để họ ở một mình. Báo cho người thân tin cậy, đưa tới cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115.
Câu hỏi thường gặp
Vợ hoặc chồng buồn thì nên làm gì?
Hỏi người ấy cần được nghe, được để yên hay được gánh bớt việc. Đừng coi nỗi buồn đó là lời trách mình, và giữ những sợi dây nhỏ như bữa ăn chung, cái ôm, câu hỏi trước khi ngủ.
Chồng buồn mà không nói thì làm sao?
Đừng ép nói. Hỏi một câu mở rồi để ngỏ, đề nghị đi bộ hay làm một việc cùng nhau, vì nhiều người dễ nói khi đang ngồi cạnh hơn là đối diện. Nếu im lặng kéo dài nhiều tuần kèm ăn ngủ thay đổi, nên khuyến khích đi khám.
Hỗ trợ vô hình là gì?
Là kiểu giúp đỡ mà người nhận không nhận ra mình đang được giúp, như lặng lẽ làm bớt việc nhà. Nghiên cứu của Niall Bolger và cộng sự (2000) cho thấy kiểu hỗ trợ này thường có ích với người đang căng thẳng.
Bạn đời buồn có phải là hết yêu mình?
Không nhất thiết. Người ta có thể rất thương gia đình mà vẫn buồn vì chuyện bên ngoài. Hỏi thẳng nhẹ nhàng thay vì tự đoán sẽ giúp tránh hiểu lầm.
Có nên nói với con khi bố hoặc mẹ đang buồn?
Nên nói đơn giản, đúng tuổi, nhấn mạnh rằng không phải lỗi của con và bố mẹ đang lo được. Giữ nếp sinh hoạt quen thuộc để con có chỗ dựa.
