Buồn sau sẩy thai hay mất con khi chưa chào đời là nỗi buồn thật, có thể sâu như mất một người thân, dù thai mới vài tuần. Nó ít được nói ra vì nhiều gia đình chưa báo tin, vì người ngoài nghĩ "còn trẻ, rồi lại có", và vì người mẹ hay tự trách. Hiểu đúng điều đã xảy ra và cho phép mình buồn là bước đầu để đi qua.
Sẩy thai phổ biến hơn người ta tưởng
Theo các tổ chức y tế lớn như Mayo Clinic và NHS (Anh), khoảng 10–20% số thai kỳ đã biết là có thai kết thúc bằng sẩy thai, phần lớn trong ba tháng đầu. Con số thật còn cao hơn, vì nhiều trường hợp sẩy rất sớm, trước khi người mẹ biết mình mang thai.
Điều này có nghĩa: trong số những người phụ nữ bạn quen, rất có thể đã có người trải qua sẩy thai mà bạn không hề biết. Họ không kể, không phải vì không buồn, mà vì không có chỗ để kể.
Một điều quan trọng khác cũng được các tổ chức này nhấn mạnh: phần lớn trường hợp sẩy thai sớm là do bất thường nhiễm sắc thể của thai, không phải do người mẹ làm việc nặng, đi xe máy, ăn một món gì, hay buồn bực một hôm. Nguyên nhân cụ thể của từng trường hợp phải do bác sĩ đánh giá. Nhưng lời trách "tại mày không giữ gìn" mà nhiều người mẹ phải nghe, hoặc tự nói với mình, thường không có cơ sở.
Vì sao nỗi buồn này ít được nói ra
Sẩy thai là ví dụ điển hình của thứ mà Kenneth Doka gọi là nỗi buồn không được thừa nhận (đã có bài riêng trong mục này). Nó bị gạt đi theo nhiều cách cùng lúc.
| Điều thường gặp | Vì sao làm nỗi buồn nặng hơn |
|---|---|
| Chưa báo tin cho ai | Nhiều gia đình kiêng báo tin trước ba tháng. Khi mất, không ai biết để mà chia buồn. |
| Không có nghi thức | Với thai sớm, thường không có tang lễ, không có mộ, không có ngày giỗ. Nỗi buồn không có chỗ đặt. |
| Câu an ủi vội | "Còn trẻ, rồi lại có" — có ý tốt nhưng ngầm nói rằng đứa con này thay thế được. |
| Tự trách | Người mẹ lục lại từng việc đã làm, tìm lỗi của mình, dù thường không có lỗi nào. |
| Người cha bị quên | Mọi người hỏi han người mẹ, ít ai hỏi người cha. Họ thường im lặng để "mạnh mẽ cho vợ". |
Thêm vào đó là cơ thể. Sau sẩy thai, cơ thể người mẹ vẫn trải qua những thay đổi nội tiết, có khi đau, có khi phải làm thủ thuật. Nỗi buồn của tâm trí chồng lên sự mệt mỏi của thân thể, trong khi nhiều người phải đi làm lại chỉ sau vài ngày.
Nỗi buồn này buồn vì điều gì
Người ngoài thường nghĩ: thai mới vài tuần, chưa thành hình, buồn gì nhiều. Nhưng gắn bó với đứa con không bắt đầu lúc sinh. Nó bắt đầu từ lúc biết tin. Ngay từ khi thấy hai vạch trên que thử, nhiều cha mẹ đã bắt đầu tính ngày sinh, nghĩ tên, hình dung căn phòng, hình dung Tết năm sau có thêm một người.
Vì vậy, sẩy thai không chỉ mất một thai kỳ. Đó là mất một tương lai đã bắt đầu hình dung: đứa trẻ sẽ giống ai, sẽ học trường nào, bà nội sẽ bế cháu ra sao. Nỗi buồn này đi theo những mốc trong tương lai đó. Ngày dự sinh, đúng tháng đáng lẽ em bé tròn năm, ngày thấy bạn bè cùng mang thai sinh con — những ngày ấy dễ làm nỗi buồn trở lại.
Mất con ở giai đoạn muộn hơn, như thai lưu hay mất con ngay sau sinh, là một nỗi đau còn nặng nề hơn nữa, thường cần sự đồng hành của nhân viên y tế và chuyên gia tâm lý. Bài này chủ yếu nói về phần cảm xúc, không thay cho lời khuyên y khoa.
Người cha cũng buồn
Trong văn hoá Việt, người đàn ông thường được dạy phải vững vàng. Khi vợ sẩy thai, nhiều người chồng dồn hết sức lo cho vợ, lo thủ tục ở viện, đỡ việc nhà, và gác nỗi buồn của mình sang một bên. Họ ít được hỏi han, ít khóc trước mặt người khác.
Nhưng người cha cũng đã chờ đợi, cũng đã hình dung. Khi nỗi buồn của họ không được nói ra, nó có thể hiện thành cáu gắt, lao vào công việc, hay im lặng kéo dài. Hai vợ chồng buồn theo hai cách khác nhau đôi khi hiểu lầm nhau: người vợ nghĩ chồng không buồn, người chồng nghĩ phải tránh nhắc để vợ đỡ đau. Nói với nhau về nỗi buồn của cả hai, dù chỉ vài câu, thường giúp họ gần nhau hơn.
Những người khác trong nhà cũng có thể buồn: ông bà đã mong cháu, đứa con lớn đã được kể sẽ có em. Với trẻ nhỏ, cách nói về mất mát đã có bài ở site duongdau.
Việc làm được ngay
- Cho phép mình buồn. Không có "mức buồn hợp lý" theo số tuần thai. Buồn nhiều hay ít, lâu hay nhanh đều là bình thường.
- Hỏi bác sĩ về nguyên nhân khi sẵn sàng. Một cuộc trò chuyện thẳng thắn với bác sĩ sản khoa thường giúp gỡ bớt cảm giác tự trách. Có thể ghi sẵn câu hỏi ra giấy trước khi đi khám lại.
- Chọn người để kể. Không cần báo cho tất cả mọi người. Chọn một hai người tin cậy, có thể là người từng trải qua điều tương tự.
- Chuẩn bị một câu trả lời ngắn. Khi gặp câu hỏi "bao giờ có em bé", có thể soạn sẵn: "Nhà mình đang nghỉ ngơi đã" — để không bị bất ngờ.
- Tự làm một dấu mốc nhỏ. Nhiều gia đình thấy nhẹ lòng khi đặt cho con một cái tên, trồng một cái cây, cất giữ tấm ảnh siêu âm, hay viết vài dòng. Đó là cách cho đứa trẻ một chỗ trong câu chuyện gia đình.
- Nghỉ ngơi cho cơ thể. Làm theo hướng dẫn hồi phục của bác sĩ. Cơ thể mệt thì nỗi buồn cũng nặng hơn.
Nếu bạn là người bên cạnh
Bạn không cần tìm câu an ủi hoàn hảo. Điều người đang buồn cần nhất là biết có người thừa nhận mất mát của họ.
- Nên nói: "Mình rất tiếc. Mình biết hai bạn đã mong em bé lắm." "Nếu muốn kể thì mình nghe."
- Nên tránh: "Còn trẻ, rồi lại có." "Chắc nó không phải duyên." "Tại làm việc nhiều quá đấy." "Ít ra còn sớm, chưa gắn bó."
- Nhớ hỏi người cha. Một câu "còn anh thì sao" có thể là lần đầu tiên anh ấy được hỏi.
- Giúp việc cụ thể. Mang đồ ăn, đưa đón đi khám, trông con lớn vài tiếng.
- Nhớ những ngày khó. Ngày dự sinh là ngày nhiều cha mẹ thấy buồn trở lại. Một tin nhắn ngắn ngày hôm đó có ý nghĩa lớn.
Khi nào cần tìm người giúp
Buồn sau sẩy thai là bình thường. Nhưng nghiên cứu cho thấy một tỷ lệ người mẹ, và cả người cha, có các triệu chứng lo âu, trầm cảm kéo dài sau mất mát thai kỳ. Nên tìm đến bác sĩ, khoa tâm lý hoặc khoa tâm thần của bệnh viện, chuyên gia tâm lý khi:
- Buồn gần như cả ngày, gần như mỗi ngày, kéo dài trên hai tuần.
- Mất hứng thú với hầu hết mọi việc.
- Ăn, ngủ, đi làm, chăm sóc gia đình bị ảnh hưởng rõ.
- Tự trách dai dẳng, thấy mình vô dụng, có lỗi.
- Lo âu mạnh về lần mang thai sau đến mức không kiểm soát được.
- Có ý nghĩ về cái chết hay làm hại bản thân.
Nếu có ý nghĩ làm hại bản thân, hãy nói ngay với một người tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất, hoặc gọi cấp cứu 115. Về sức khoẻ thể chất, mọi dấu hiệu bất thường sau sẩy thai như ra máu nhiều, sốt, đau bụng dữ dội cần đi khám ngay, không chờ.
Đọc thêm và tìm giúp ở đâu
- Trang thông tin về sẩy thai của NHS và Mayo Clinic — có phần nguyên nhân, hồi phục và cảm xúc, viết dễ hiểu.
- Bác sĩ sản khoa nơi bạn khám là người đầu tiên nên hỏi về sức khoẻ và lần mang thai tiếp theo.
- Khoa tâm lý của các bệnh viện phụ sản, bệnh viện đa khoa lớn, và các chuyên gia tâm lý lâm sàng có thể hỗ trợ phần cảm xúc.
Buồn và trầm cảm sau sinh là chủ đề riêng, đã có ở site duongdau trong hệ.
Câu hỏi thường gặp
Sẩy thai sớm có phải lỗi của người mẹ không?
Theo các tổ chức y tế như Mayo Clinic và NHS, phần lớn trường hợp sẩy thai sớm là do bất thường nhiễm sắc thể của thai, không do việc người mẹ làm. Nguyên nhân từng trường hợp nên hỏi bác sĩ sản khoa. Tự trách là cảm giác phổ biến nhưng thường không có cơ sở.
Buồn sau sẩy thai bao lâu thì hết?
Không có mốc chung. Có người nhẹ dần sau vài tuần, có người buồn lâu hơn, và nỗi buồn có thể trở lại vào ngày dự sinh. Nếu buồn gần như mỗi ngày trên hai tuần và ảnh hưởng sinh hoạt, nên gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.
Nên nói gì với người vừa sẩy thai?
Một câu thừa nhận đơn giản như "Mình rất tiếc, mình biết bạn đã mong em bé lắm" là đủ. Tránh những câu như "còn trẻ, rồi lại có" hay đoán nguyên nhân. Đề nghị giúp việc cụ thể thường có ích hơn lời khuyên.
Người chồng có buồn khi vợ sẩy thai không?
Có, nhiều người cha cũng buồn sâu nhưng ít thể hiện vì cố mạnh mẽ cho vợ. Nỗi buồn dồn nén có thể hiện thành cáu gắt hay im lặng. Hỏi han cả người cha giúp hai vợ chồng hiểu nhau hơn.
Có nên đặt tên hay làm gì đó để nhớ đứa con đã mất?
Nhiều gia đình thấy nhẹ lòng khi đặt tên, giữ ảnh siêu âm, trồng cây hay viết vài dòng. Không có cách đúng sai; điều quan trọng là cách đó hợp với gia đình mình. Không làm gì cũng không sao.