Yêu xa buồn không phải vì thiếu tình cảm mà vì thiếu sự có mặt: không có bữa cơm chung, không có cái ôm khi mệt, không có người ngồi cạnh trong những ngày khó. Nỗi nhớ trong yêu xa đến theo nhịp — sau mỗi lần chia tay ở bến xe, vào cuối tuần, vào ngày lễ — và có những cách để những ngày buồn ấy dễ thở hơn. Nghiên cứu cũng cho thấy yêu xa không nhất thiết kém gắn bó hơn yêu gần.
Yêu xa ngày nay và ngày xưa
Người Việt có truyền thống dài về những cuộc chia xa: chồng đi lính, đi phu, đi buôn; người vợ ở nhà nuôi con, ngóng tin. Ca dao còn giữ nhiều câu tiễn đưa, như:
Anh đi anh nhớ quê nhà,
Nhớ canh rau muống, nhớ cà dầm tương.
Ngày nay chia xa ít bi thương hơn nhưng lại phổ biến hơn: một người học ở Hà Nội, một người làm ở Thành phố Hồ Chí Minh; một người đi du học, đi xuất khẩu lao động, đi làm ở khu công nghiệp tỉnh khác; một người đi tàu biển nửa năm. Điện thoại và cuộc gọi video làm khoảng cách gần lại, nhưng cũng tạo ra những kiểu buồn mới: buồn khi người kia không nghe máy, buồn vì lệch múi giờ, buồn khi thấy họ vui với bạn bè ở nơi mình không có mặt.
Những kiểu buồn rất riêng của yêu xa
Buồn sau mỗi lần gặp
Nhiều cặp yêu xa kể: ngày gặp nhau vui bao nhiêu thì buổi tối sau khi tiễn người kia ra bến xe, sân bay buồn bấy nhiêu. Căn phòng trọ đột nhiên rộng ra. Đây là hụt hẫng sau niềm vui, rất giống cảm giác trống trải sau Tết. Biết trước nó sẽ đến giúp đỡ bất ngờ hơn.
Buồn vì không có mặt lúc cần
Người kia ốm, thi trượt, cãi nhau với sếp, mất người thân — mình chỉ có thể nói qua điện thoại. Cảm giác bất lực vì không ôm được, không nấu được bát cháo, thường làm người yêu xa buồn và tự trách nhiều hơn chính khoảng cách.
Buồn vì thiếu những điều nhỏ
Không phải ngày kỷ niệm mà là những thứ vụn vặt: không có ai để rủ ăn bún riêu sáng Chủ nhật, không có ai đi chợ cùng, xem phim một mình. Cô đơn trong yêu xa là cô đơn của đời sống hằng ngày.
Buồn vì lo
Lo người kia thay đổi, lo họ gặp người khác, lo hai người sống hai nhịp khác nhau rồi xa dần. Khi không thấy nhau, trí tưởng tượng dễ lấp chỗ trống bằng những kịch bản xấu nhất.
Nghiên cứu nói gì về yêu xa
Có vài kết quả đáng biết, dù đều là nghiên cứu ở nước ngoài, cỡ mẫu không lớn:
- Nghiên cứu của Crystal Jiang và Jeffrey Hancock (công bố năm 2013) so sánh các cặp yêu xa và yêu gần, thấy các cặp yêu xa có mức thân mật tương đương, có khi cao hơn. Lý do được đưa ra: khi trò chuyện từ xa, người ta có xu hướng chia sẻ sâu hơn về mình, và cũng có xu hướng nghĩ về người kia tốt đẹp hơn.
- Mặt trái của điều đó: lý tưởng hoá. Có quan sát cho thấy một số cặp yêu xa gặp khó khi về sống gần, vì phải đối mặt với những thói quen thường ngày trước đây không thấy.
- Điều giúp các cặp yêu xa ổn hơn thường là: có kế hoạch về thời điểm hết xa, liên lạc đều đặn theo cách hai bên cùng thấy thoải mái, và tin tưởng nhau.
Nói cách khác, yêu xa không phải "chắc chắn tan". Nỗi buồn của yêu xa là thật, nhưng không phải dấu hiệu tình cảm có vấn đề.
Nhịp buồn của yêu xa
| Thời điểm | Cảm giác hay gặp | Điều có thể làm |
|---|---|---|
| Ngay sau khi chia tay ở bến xe, sân bay | Trống trải, muốn khóc, không muốn về phòng | Hẹn trước một việc cho buổi tối đó: gặp bạn, gọi cho gia đình |
| Cuối tuần, ngày lễ | Thấy ai cũng có đôi, mình thì một mình | Lên kế hoạch riêng cho mình, không chỉ chờ cuộc gọi |
| Khi một trong hai gặp chuyện khó | Bất lực, tự trách vì không ở gần | Hỏi người kia cần gì cụ thể; nhờ bạn bè ở gần họ đến thăm |
| Khi liên lạc thưa đi | Lo, nghi ngờ, tủi | Nói thẳng nhu cầu của mình bằng câu "mình thấy…", tránh trách móc |
| Vài ngày trước khi gặp lại | Háo hức xen lẫn hồi hộp | Tận hưởng, nhưng đừng đặt kỳ vọng mọi thứ phải hoàn hảo |
Việc làm được ngay
- Có một "ngày hết xa" trong đầu. Dù chưa chắc chắn, một dự định chung (tốt nghiệp xong về cùng thành phố, hết hợp đồng thì về) giúp nỗi nhớ có hướng. Nỗi buồn không có điểm kết luôn nặng hơn.
- Liên lạc chất lượng hơn liên lạc nhiều. Một cuộc gọi hai mươi phút thật sự nghe nhau thường tốt hơn để video chạy cả tối mà mỗi người làm việc riêng rồi giận nhau vì không ai nói gì.
- Làm cùng một việc từ xa. Cùng nấu một món, cùng đọc một cuốn sách, cùng xem một bộ phim rồi bàn — tạo ra ký ức chung dù ở hai nơi.
- Giữ đời sống riêng. Bạn bè, học, làm, sở thích. Người yêu xa sống đầy đặn thường ít lo âu hơn người chỉ sống để chờ điện thoại.
- Gọi tên nỗi buồn khi nói chuyện. "Hôm nay em nhớ anh nhiều" khác hẳn "sao cả ngày không thấy anh nhắn". Câu đầu kéo người kia lại gần, câu sau đẩy ra xa.
Nếu bạn là người bên cạnh
Có một người bạn đang yêu xa? Đừng hỏi "xa vậy có chắc không?" hay kể những chuyện yêu xa tan vỡ. Rủ họ đi chơi cuối tuần, nhất là cuối tuần ngay sau khi người yêu họ vừa về lại. Nếu bạn ở gần người yêu của bạn mình và người ấy đang ốm, một lần ghé thăm mang theo chút đồ ăn có thể khiến cả hai thấy được an ủi rất nhiều.
Khi nỗi buồn yêu xa nặng hơn mức thường
Nhớ là bình thường. Nhưng nếu nỗi buồn kéo dài gần như cả ngày, gần như mỗi ngày trên hai tuần, khiến mình mất hứng thú với mọi thứ, ăn ngủ thất thường, sa sút công việc học hành, thấy mình vô dụng hoặc có ý nghĩ làm hại bản thân, nên gặp bác sĩ, khoa tâm lý của bệnh viện hoặc chuyên gia tâm lý. Người đi học, đi làm xa thường không có người thân bên cạnh, nên càng nên chủ động. Nếu có ý nghĩ làm hại bản thân, nói ngay với một người tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất, hoặc gọi cấp cứu 115.
Đọc thêm
Ca dao Việt có cả một mảng về tiễn đưa và chờ đợi, đọc để thấy người xưa cũng đã sống với nỗi nhớ xa như mình. Về phía tâm lý, các bài phổ thông về "long-distance relationships" trên trang của Hiệp hội Tâm lý học Hoa Kỳ (APA) và các tạp chí tâm lý phổ thông có nhiều gợi ý thực tế. Nỗi nhớ quê nhà khi đi xa là một chủ đề gần nhưng khác, thuộc về nỗi nhớ nhà.
Câu hỏi thường gặp
Yêu xa có bền không?
Yêu xa không nhất thiết kém bền hơn yêu gần. Một nghiên cứu của Jiang và Hancock năm 2013 thấy các cặp yêu xa có mức thân mật tương đương hoặc cao hơn. Điều giúp nhiều là có kế hoạch về thời điểm hết xa, liên lạc đều và tin nhau.
Vì sao sau mỗi lần gặp nhau lại buồn hơn?
Vì đó là hụt hẫng sau niềm vui: vài ngày gần gũi rồi đột ngột trở lại một mình. Cảm giác này thường mạnh nhất trong một hai ngày đầu rồi dịu đi. Hẹn trước một việc cho buổi tối sau khi tiễn người kia giúp đỡ trống trải.
Yêu xa nên liên lạc bao nhiêu là đủ?
Không có con số chuẩn. Quan trọng là cả hai cùng thấy thoải mái và cuộc trò chuyện có chất lượng. Một cuộc gọi ngắn mà thật sự nghe nhau thường tốt hơn để máy chạy cả tối mà không ai nói gì.
Làm sao bớt lo khi yêu xa?
Giữ đời sống riêng đầy đặn, nói nhu cầu của mình bằng câu "mình thấy…" thay vì trách, và có một dự định chung về thời điểm hết xa. Lo âu thường lấp vào chỗ thiếu thông tin, nên trò chuyện thẳng thắn giúp nhiều.
Yêu xa buồn quá thì có nên chia tay?
Buồn vì nhớ không phải là lý do đủ để chia tay; đó là cái giá bình thường của khoảng cách. Câu hỏi đáng hỏi hơn là hai người có cùng hướng tới một lúc về gần nhau không, và có còn tin nhau không.
