Hộp cứu buồn là một chiếc hộp (hoặc một danh sách, một thư mục trong điện thoại) mà bạn soạn sẵn lúc đang ổn, chứa những thứ đã từng giúp mình qua ngày tệ: một mùi hương dễ chịu, tấm ảnh, lá thư của người thương, danh sách việc nhỏ, số điện thoại người để gọi. Ý tưởng dựa trên một điều đơn giản: lúc buồn nhất là lúc khó nghĩ ra cách nhất, nên hãy để chính mình của ngày khoẻ chuẩn bị sẵn cho mình của ngày yếu.
Vì sao cần chuẩn bị trước
Khi đang buồn sâu, đầu óc chậm lại, nhìn mọi thứ qua lăng kính xám. Những câu hỏi "giờ làm gì cho đỡ" trở nên rất khó trả lời. Ta quên mất rằng tuần trước đi bộ quanh hồ đã giúp, quên rằng gọi cho chị gái lần nào cũng thấy nhẹ. Đó là chưa kể những lựa chọn dễ dãi luôn sẵn trong tầm tay: lướt điện thoại tới khuya, ăn vô độ, rượu bia, nhắn tin cho người cũ.
Các nhà trị liệu dùng nhiều phiên bản của ý tưởng "chuẩn bị sẵn". Trong liệu pháp hành vi biện chứng của Marsha Linehan có kỹ năng "tự xoa dịu bằng năm giác quan": chuẩn bị những thứ dễ chịu cho mắt, tai, mũi, lưỡi và da. Một số nhà trị liệu dùng "hộp hy vọng", chiếc hộp chứa những thứ nhắc người ta về lý do để sống tiếp, như một phần của kế hoạch an toàn cho người từng có ý nghĩ tự hại. Hộp cứu buồn trong bài này là phiên bản đời thường, cho những ngày buồn thông thường; nó không thay được kế hoạch an toàn do chuyên gia lập cùng người đang gặp nguy.
Trong hộp nên có gì
Cho năm giác quan
| Giác quan | Gợi ý |
|---|---|
| Nhìn | Ảnh gia đình, ảnh chuyến đi vui, tấm bưu thiếp đẹp, bức vẽ của con |
| Nghe | Danh sách vài bài nhạc làm mình dịu (không chỉ toàn nhạc buồn), tiếng mưa, tiếng sóng, một đoạn ghi âm giọng người thân |
| Ngửi | Tinh dầu sả, bưởi, gói trà nhài, chai nước hoa quen, cái gối có mùi nhà |
| Nếm | Một gói trà ngon, viên kẹo gừng, món ăn vặt nhỏ mình thích (một gói, không phải cả thùng) |
| Chạm | Chiếc khăn mềm, đôi tất ấm, quả bóng bóp tay, một viên đá cuội nhẵn nhặt ở biển |
Cho đầu óc
- Lá thư gửi mình của ngày buồn, viết lúc đang ổn: "Mình biết hôm nay tệ. Lần trước cũng tệ như vậy và nó đã qua. Hãy làm một việc trong danh sách này."
- Danh sách "những lần mình đã vượt qua": kỳ thi trượt năm ấy, lần chuyển nhà ấy. Bằng chứng rằng mình đã từng đi qua những ngày tệ.
- Những lời người khác nói về mình: tin nhắn cảm ơn của bạn, lời khen của thầy cô, tấm thiệp sinh nhật. Lúc buồn, ta hay quên mình đã có ý nghĩa với ai.
- Một cuốn sách nhẹ, một tập thơ, cuốn truyện đọc lại nhiều lần vẫn thấy ấm.
Cho hành động
- Danh sách việc nhỏ năm phút: tưới cây, rửa mặt nước mát, ra ban công, gấp quần áo, pha một ấm trà, nghe một bài hát.
- Danh sách việc nhỏ ba mươi phút: đi bộ quanh khu nhà, tắm nước ấm, nấu một món đơn giản, dọn một ngăn kéo.
- Danh sách người để gọi, kèm số điện thoại: hai ba người tin cậy, ghi chú ai hợp lúc nào ("chị Hà, gọi buổi tối", "Tuấn, nhắn tin được").
- Thông tin khi cần giúp gấp: địa chỉ bệnh viện gần nhất, và số cấp cứu 115.
Cách làm hộp
Việc làm được ngay
- Làm vào một ngày ổn. Đừng đợi tới khi buồn mới làm.
- Nhớ lại ba lần buồn gần nhất: điều gì đã giúp mình, dù một chút? Đó là nguyên liệu cho hộp.
- Chọn một cái hộp có thật: hộp giày, hộp bánh Trung thu cũ, giỏ mây. Có hình dạng cụ thể giúp dễ nhớ tới hơn danh sách trong đầu.
- Thêm một phiên bản trên điện thoại: một ghi chú có tên dễ tìm, chứa danh sách việc nhỏ, số người để gọi, danh sách nhạc. Hữu ích khi buồn lúc không ở nhà.
- Đặt ở chỗ dễ thấy, không cất sâu trong tủ.
- Thử dùng và sửa. Sau mỗi lần dùng, ghi chú: thứ gì giúp, thứ gì không. Bỏ thứ vô ích, thêm thứ mới.
Một ví dụ
Ví dụ, một bạn sinh viên ở trọ có thể soạn hộp thế này: một hộp bánh quy cũ, bên trong có gói trà sen mẹ gửi lên, đôi tất len, tấm ảnh cả nhà chụp Tết năm ngoái, mảnh giấy ghi ba bài hát quen, tấm thiệp bạn thân viết hồi sinh nhật. Dán ở nắp hộp một tờ giấy nhỏ: "Năm phút: pha trà, mở cửa sổ. Ba mươi phút: đi bộ ra công viên đầu phố. Gọi: chị Mai (tối), Nam (nhắn tin lúc nào cũng được)." Không có gì đắt tiền, không có gì phức tạp. Cái quý là tất cả đã nằm sẵn ở một chỗ, đúng lúc mình không còn sức đi tìm.
Những thứ không nên cho vào hộp
- Rượu bia, thuốc lá. Chúng có thể làm quên tạm thời nhưng làm nỗi buồn nặng hơn về sau.
- Thuốc ngủ, thuốc an thần tự mua. Mọi thứ thuốc phải do bác sĩ chỉ định.
- Kỷ vật làm mình đau, như ảnh người cũ vừa chia tay. Có thể giữ ở chỗ khác, nhưng không đặt trong hộp cứu buồn.
- Danh sách nhạc toàn bài buồn não nề. Nhạc buồn đôi khi an ủi, nhưng một danh sách chỉ toàn nhạc buồn dễ kéo mình chìm thêm.
Hộp cứu buồn cho trẻ
Với trẻ lớn, có thể cùng con làm hộp riêng: con tự chọn món đồ mềm yêu thích, vài tấm ảnh, giấy màu để vẽ, một cuốn truyện. Để con trang trí hộp. Cha mẹ có thể viết vào đó một mảnh giấy: "Khi buồn, con có thể tìm bố mẹ bất cứ lúc nào." Hộp không thay được việc cha mẹ ở bên, nhưng cho con một việc để làm khi cảm xúc trào lên.
Nếu bạn là người bên cạnh
Bạn có thể tặng một người đang buồn một hộp nhỏ: gói trà, đôi tất ấm, tấm thiệp viết tay, cuốn sách mỏng. Đừng biến nó thành bài giảng "dùng cái này cho hết buồn". Chỉ cần một lời "để cậu dùng khi cần". Và có thể ghi tên mình vào danh sách người để gọi, kèm câu "mấy giờ cũng được".
Khi nào cần tìm người giúp
Hộp cứu buồn dành cho những ngày buồn thông thường. Nếu bạn thấy mình phải dùng hộp gần như mỗi ngày; buồn gần như cả ngày, trên hai tuần; mất hứng thú, ăn ngủ thay đổi, thấy mình vô dụng; có ý nghĩ chết hay làm hại bản thân, hãy gặp bác sĩ, khoa tâm thần hoặc khoa tâm lý của bệnh viện, hay chuyên gia tâm lý. Họ có thể cùng bạn lập một kế hoạch an toàn đầy đủ hơn. Nếu có ý nghĩ tự tử, hãy nói ngay với một người tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115.
Câu hỏi thường gặp
Hộp cứu buồn là gì?
Là một chiếc hộp hoặc danh sách soạn sẵn lúc đang ổn, chứa những thứ đã từng giúp mình qua ngày tệ: đồ cho năm giác quan, lá thư gửi chính mình, danh sách việc nhỏ và người để gọi. Ý tưởng là để mình của ngày khoẻ chuẩn bị cho mình của ngày yếu.
Nên cho gì vào hộp cứu buồn?
Những thứ dễ chịu cho mắt, tai, mũi, lưỡi, da như ảnh, nhạc, trà, khăn mềm. Thêm lá thư viết cho mình lúc buồn, danh sách những lần đã vượt qua, việc nhỏ năm phút và số điện thoại người tin cậy. Không nên cho rượu bia, thuốc hay kỷ vật làm mình đau.
Vì sao phải chuẩn bị trước khi buồn?
Lúc đang buồn sâu, đầu óc chậm lại và khó nghĩ ra cách giúp mình, trong khi những lựa chọn dễ dãi như lướt điện thoại, rượu bia lại luôn sẵn. Chuẩn bị trước giúp có ngay những thứ đã từng có tác dụng.
Hộp cứu buồn có thay được điều trị không?
Không. Hộp dành cho những ngày buồn thông thường. Nếu phải dùng gần như mỗi ngày, buồn kéo dài trên hai tuần, hoặc có ý nghĩ làm hại bản thân thì cần gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.
