Khóc ở chỗ làm không phải là thiếu chuyên nghiệp hay yếu đuối; đó là phản ứng tự nhiên của một người đang chịu áp lực, buồn bực hoặc vừa gặp chuyện riêng. Phần lớn đồng nghiệp sẽ quên chuyện đó nhanh hơn bạn nghĩ. Điều đáng quan tâm không phải là lỡ khóc, mà là sau đó mình chăm lại mình thế nào và có cần nói gì với ai không.
Vì sao ta khóc ở chỗ làm
Ta dành phần lớn thời gian thức trong ngày ở chỗ làm. Nên những cảm xúc lớn không chờ ta về nhà rồi mới tới. Người ta khóc ở chỗ làm vì nhiều lý do:
- Bị góp ý gay gắt hay bị phê bình trước mặt người khác.
- Quá tải, kiệt sức: việc dồn, không ngủ đủ, một chuyện nhỏ cũng thành giọt nước tràn ly.
- Chuyện riêng tràn vào: người nhà ốm, vừa chia tay, vừa nhận tin buồn qua điện thoại.
- Cảm giác oan ức, bất công: bị lấy công, bị đổ lỗi.
- Giận: rất nhiều người khóc khi giận, chứ không chỉ khi buồn. Nước mắt lúc đó dễ bị hiểu nhầm là yếu, trong khi thực ra là bực đến mức không nói nên lời.
Ad Vingerhoets, nhà tâm lý học Hà Lan dành nhiều năm nghiên cứu nước mắt (cuốn Why Only Humans Weep, 2013), cho rằng khóc ở người trưởng thành thường xảy ra khi ta cảm thấy bất lực, khi không còn cách nào khác để đối phó với tình huống ngay lúc đó. Nước mắt vì vậy là tín hiệu "mình đang quá sức", không phải "mình kém cỏi".
Có ảnh hưởng tới công việc không
Thật lòng mà nói, cách người khác nhìn nhận một lần khóc phụ thuộc vào văn hoá nơi làm việc và hoàn cảnh. Nghiên cứu của Kimberly Elsbach và cộng sự (2018) về cách đồng nghiệp nhìn người khóc ở công sở gợi ý rằng người ta đánh giá rất khác nhau tuỳ tình huống: khóc vì chuyện gia đình có tang thường được thông cảm, còn khóc ngay giữa buổi bị góp ý dễ bị hiểu sai hơn. Định kiến giới cũng có mặt: ở nhiều nơi, phụ nữ khóc dễ bị gán là "dễ xúc động", đàn ông khóc lại bị coi là "lạ".
Nhưng một lần khóc hiếm khi định nghĩa cả một con người. Đồng nghiệp nhớ bạn qua cách làm việc hằng ngày, sự đáng tin cậy, cách đối xử với người khác, nhiều hơn là qua một khoảnh khắc. Điều làm người ta e ngại thường là khóc thường xuyên mà không ai biết chuyện gì, hoặc nước mắt bị dùng để né trách nhiệm. Một lần khóc thật lòng, sau đó xử lý gọn gàng, thường không để lại hậu quả gì.
Khi đang khóc: làm gì trong vài phút
- Không cần cố nín ngay. Cố nén mạnh thường làm cơn khóc kéo dài và nghẹn hơn. Cho phép nó đi qua.
- Xin phép rời đi một lúc. "Cho em xin năm phút" là đủ, không cần giải thích. Ra nhà vệ sinh, cầu thang, ra ngoài hít thở.
- Thở ra chậm. Hơi thở ra dài hơn hơi hít vào giúp cơ thể dịu lại. Các kỹ thuật thở cụ thể có ở những bài riêng về thở.
- Rửa mặt bằng nước mát. Vừa giúp tỉnh lại vừa giúp mặt bớt đỏ.
- Uống một ngụm nước, nhìn ra xa. Những việc nhỏ của cơ thể giúp kéo sự chú ý về hiện tại.
Nếu đang trong một cuộc họp hay cuộc nói chuyện với cấp trên, có thể nói thẳng: "Em cần một chút để bình tĩnh, mình nói tiếp sau mười phút được không?" Câu nói này cho thấy bạn đang chủ động xử lý cảm xúc, không phải mất kiểm soát.
Sau đó: có cần nói gì không
Không bắt buộc. Nhưng một câu ngắn thường giúp xoá ngượng cho cả hai bên, nhất là với người chứng kiến:
- Với đồng nghiệp: "Cảm ơn chị lúc nãy đã để em yên một lúc. Em ổn rồi."
- Với cấp trên, nếu khóc trong lúc bị góp ý: "Lúc nãy em xúc động, nhưng em đã nghe góp ý của anh. Em muốn nói lại về chuyện đó khi bình tĩnh hơn."
- Nếu là chuyện riêng: "Nhà em có chuyện, em đang cố gắng. Nếu cần nghỉ em sẽ báo anh chị."
Không cần xin lỗi rối rít vì đã khóc. Xin lỗi nhiều lần làm như thể mình vừa làm điều sai, trong khi khóc không phải là sai.
Khi nước mắt là tín hiệu
Một lần khóc thì chẳng sao. Nhưng nếu bạn thấy mình khóc ở chỗ làm nhiều lần, hoặc ngày nào cũng phải cố nén, đó là lúc nhìn kỹ hơn:
| Nếu thấy | Có thể là | Nên làm |
|---|---|---|
| Khóc vì việc quá nhiều, kéo dài nhiều tuần | Quá tải, nguy cơ kiệt sức | Nói chuyện với cấp trên về khối lượng việc |
| Khóc vì một người cụ thể hay chèn ép, xúc phạm | Môi trường làm việc có vấn đề | Ghi lại sự việc, nói với bộ phận nhân sự hoặc người có thẩm quyền |
| Khóc vì chuyện riêng | Đang có biến cố trong đời | Xin nghỉ phép nếu cần, tìm người để chia sẻ |
| Khóc mà không rõ lý do, buồn cả khi ở nhà | Nỗi buồn đã lan rộng | Để ý thêm các dấu hiệu bên dưới |
Nếu bạn là người bên cạnh
Khi thấy đồng nghiệp khóc, điều tốt nhất thường rất đơn giản: đưa một tờ giấy ăn, một cốc nước, hỏi nhỏ "chị có muốn ra ngoài một lúc không". Đừng tụ tập xung quanh, đừng hỏi dồn chuyện gì đã xảy ra, đừng kể lại với người khác. Hôm sau, có thể hỏi thăm riêng một câu, rồi cư xử bình thường. Nếu bạn là quản lý và người khóc là nhân viên của mình, hãy tạm dừng câu chuyện đang nói, cho họ thời gian, và sau đó hỏi xem có gì mình hỗ trợ được, như san bớt việc hay cho nghỉ một buổi.
Khi nào cần tìm người giúp
Hãy tìm người giúp nếu: buồn gần như cả ngày, gần như mỗi ngày, kéo dài trên hai tuần; không còn hứng thú với công việc lẫn những việc khác; ăn ngủ thay đổi rõ; không tập trung được; thấy mình vô dụng; có ý nghĩ chết hay làm hại bản thân. Lúc ấy nên gặp bác sĩ, khoa tâm thần hoặc khoa tâm lý của bệnh viện, hay chuyên gia tâm lý. Một số công ty có chương trình hỗ trợ nhân viên với tư vấn tâm lý miễn phí; hỏi bộ phận nhân sự xem chỗ mình có không. Nếu có ý nghĩ tự tử, hãy nói ngay với một người tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115.
Đọc thêm: Why Only Humans Weep của Ad Vingerhoets (2013) là cuốn tổng hợp đầy đủ nhất về khoa học nước mắt.
Câu hỏi thường gặp
Khóc ở chỗ làm có thiếu chuyên nghiệp không?
Không. Khóc là phản ứng tự nhiên khi chịu áp lực, buồn hay bực. Một lần khóc hiếm khi định nghĩa cả một con người; đồng nghiệp nhớ bạn qua cách làm việc hằng ngày nhiều hơn. Điều quan trọng là sau đó bạn xử lý gọn gàng.
Đang khóc trước mặt sếp thì làm gì?
Không cần cố nín ngay. Có thể nói "em cần một chút để bình tĩnh, mình nói tiếp sau được không", rồi ra ngoài thở chậm, rửa mặt. Sau đó quay lại hoặc hẹn nói tiếp khi đã bình tĩnh.
Vì sao giận cũng khóc?
Nhiều người khóc khi giận hoặc thấy bất công, không chỉ khi buồn. Theo Ad Vingerhoets, người lớn hay khóc khi cảm thấy bất lực trước tình huống. Nước mắt lúc giận vì vậy là dấu hiệu quá sức chứ không phải yếu đuối.
Thấy đồng nghiệp khóc thì nên làm gì?
Đưa giấy ăn, cốc nước, hỏi nhỏ họ có muốn ra ngoài không. Đừng tụ tập, đừng hỏi dồn, đừng kể lại với người khác. Hôm sau hỏi thăm riêng một câu rồi cư xử bình thường.
Khóc ở chỗ làm nhiều lần có đáng lo không?
Có thể là tín hiệu của quá tải, môi trường làm việc có vấn đề hoặc nỗi buồn đã lan rộng. Nên xem lại nguyên nhân, nói chuyện với cấp trên hay bộ phận nhân sự. Nếu buồn kéo dài trên hai tuần kèm mất hứng thú, rối loạn ăn ngủ thì nên gặp chuyên gia.
